Als ik zeg dat er de laatste jaren enorm veel aandacht is voor konijnenvoeding zeg ik daarmee niets nieuws. Iedereen heeft het om zich heen zien gebeuren, heeft er zelf ervaring mee opgedaan: het konijnenmenu is in een paar decennia getransformeerd van “biks of gemengd voer met wat hooi en soms een blaadje andijvie” naar een fenomeen waar zelfs “richtingenstrijden “ in te ontdekken zijn.
Wel of geen droogvoer? Indien ja: hoe veel en welk merk? Geef je ook gedroogde producten of alleen vers? Voer je ook hooi of alleen (vers) gras? Welke groentesoorten, welke kruiden?
De discussies zijn soms fel en wat vandaag onder “gezonde voeding” valt is misschien morgen al weer achterhaald.
Mensen doen hun best om groentes te kopen bij (web)winkels die helemaal gespecialiseerd zijn in groentepakketten voor konijnen die ze zo vers mogelijk bij je aan huis afleveren. Mensen fietsen drie keer per week naar een boer die vers groenvoer levert, rechtstreeks van het land.
Allemaal mooie zaken!
Maar wat ik eigenlijk mis is de vraag, of je konijnen eigenlijk niet beter biologisch zou moeten voeren.
En dan heb ik het niet alleen over de groentes en kruiden, maar ook over het droogvoer. Gaan we akkoord met droogvoer dat genetisch gemanipuleerde soja bevat? Wat is belangrijker voor het konijn? Dat droogvoer een goede samenstelling heeft of dat de ingrediënten van biologische kwaliteit zijn? En kan het niet allebei?
En waarom zou je het eigenlijk doen?
Op het droogvoer kom ik in een latere blog terug, nu als eerste over groente/kruiden/fruit.
Biologisch eten: de (mogelijke) voordelen
Voorstanders van een biologische landbouw hebben meestal een paar argumenten daarvoor.
- Het is beter voor de de bodem en de biodiversiteit
- Het smaakt beter en het is gezonder.
Persoonlijk denk ik inderdaad dat het (veel) beter is voor de bodem en de biodiversiteit, maar daar wil ik nu, omdat de ruimte in dit blog beperkt is, niet te veel aandacht aan geven.
Voor iedereen die met eigen ogen eens wil zien hoe een gezonde bodem er eigenlijk uit kan zien wil ik de documentaire Onder het Maaiveld aanraden (https://www.onderhetmaaiveldfilm.nl)
Eén beeld zegt soms meer dan 100 woorden….
Of biologisch eten beter smaakt? Da’s een heel lastige, omdat smaak nou eenmaal erg persoonlijk is. Als ik een radijs eet wil ik dat hij flink pittig is, maar veel mensen kiezen voor een mildere smaak. Dat is geen kwestie van goed of fout, van gelijk of ongelijk, maar gewoon een kwestie van smaak.
Bij mijn eigen dieren kan ik geen verschil merken, behalve bij winterpeen/wortel – daarbij is de biologische versie eigenlijk steeds favoriet. Verder heb ik de indruk dat ze vooral kiezen voor vers, geurig en sappig en dat het ze verder niet zo veel uit maakt.
Blijft hier nu over de vraag, of biologisch eten inderdaad gezonder is.
Een groot verschil tussen biologische en regulier geteelde groentes is de manier waarop ziektes, schimmels en plagen op de gewassen worden bestreden.
Vaak wordt er over “onbespoten” groentes gesproken als men het heeft over biologische producten, maar dat klopt niet helemaal. Ook biologische groente en fruit kan bespoten zijn, maar dan uitsluitend met natuurlijke middelen van plantaardige, minerale of dierlijke oorsprong. Dus nooit met synthetische, chemische middelen, er wordt niet gewerkt met kunstmest of pesticiden. In plaats daarvan gebruikt men koper, zwavel, plantenextracten of zeep. Dat is natuurlijk ook niet allemaal prettig om op je bordje te krijgen, maar bespuiten wordt dan ook als een soort laatste redmiddel gezien. Liever investeert men in het gezond en weerbaar maken van de gewassen en bewaart men het spuiten voor die gevallen waarin er echt sprake is van een plaag. Preventief spuiten, zoals in de reguliere landbouw gebruikelijk is, gebeurt niet in de biologische landbouw.
Dat gebruik van bestrijdingsmiddelen maakt echt een enorm verschil uit, niet alleen voor de aarde en de biodiversiteit maar ook voor de groentes op je bordje.
Op regulier geteelde groentes en kruiden worden bij onderzoek sporen van verschillende bestrijdingsmiddelen aangetroffen. PFAS-pesticiden worden bijvoorbeeld aangetroffen op 1 op de 5 producten. Voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen bestaat wel wetgeving en de meeste metingen blijven binnen de toegestane maximale limiet.
Maar dan is er nog sprake van het zg. “coctaileffect”, dat wil zeggen dat ook wanneer de individuele stoffen binnen de limiet blijven, de combinatie van die verschillende stoffen schadelijker kan zijn dan je zo zou denken.
Bovendien is het lastig te controleren of je teveel schadelijke stoffen binnen krijgt door het eten van bepaalde groente of fruit. Het is niet zo, dat je door het eten van een zwaar bespoten appel opeens als een soort Sneeuwitje ter plekke dood neervalt. De meeste bestrijdingsmiddelen laten pas na een heel lange tijd merken, dat ze schadelijk zijn voor de gezondheid. En ook dan kan er niet altijd een duidelijke 1 op 1 relatie worden gelegd tussen een bestrijdingsmiddel en een ziekte. Denk eens aan de al lang slepende discussie over de mogelijke relatie tussen de ziekte van Parkinson en het gebruik van pesticiden, bijvoorbeeld in de bloembollencultuur.
Bij onze huisdieren is een mogelijke relatie waarschijnlijk nog veel moeilijker vast te stellen en in ieder geval is daar weinig tot geen onderzoek naar gedaan.
Het gebruik van bestrijdingsmiddelen wordt gereguleerd door wetgeving en controle, o.a door het NVWA. Maar het gaat hier dus over mogelijke gezondheidsrisico’s voor (volwassen) mensen. NB: voor baby’s en kleine kinderen is er een strengere wetgeving van toepassing! Waarschijnlijk liggen die waardes nog heel anders voor kleine herbivoren met een snel metabolisme zoals konijnen!
Hoe kun je de risico’s vermijden?
Uit de literatuur komen een paar ideeën naar voren hoe je kunt profiteren van de voordelen van groente en fruit zonder te veel nadelen te ondervinden van de residuen van bestrijdingsmiddelen.
- Zelf kweken: niet voor iedereen en voor alles weggelegd, maar als je de mogelijkheid hebt om zelf groente en kruiden in eigen beheer te laten groeien is dat natuurlijk schitterend. Veel steden en dorpen hebben tegenwoordig ook een gemeenschappelijke tuin, bijvoorbeeld onder de naam “Stadstuin” of “Pluktuin” of “Tuinproject”. Het is zeker de moeite waard om je hierop te oriënteren.
- Biologisch kopen: zoals ik hierboven al zei is “biologisch” niet identiek met “onbespoten”, maar er wordt geen gebruik gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen en het gebruik er van wordt, o.m. door veel aandacht te geven aan natuurlijke weerstand en natuurlijke bestrijdingsmiddelen, tot het uiterste beperkt.
- Groente en fruit wassen voor gebruik. Wassen in water heeft slechts heel beperkt nut, maar het onder stromend water stevig schrobben met een groenteborstel kan wel zorgen voor een flinke afname
- Gedurende 15 minuten laten weken in een zoutoplossing (geadviseerd wordt een oplossing van 5-10% natriumchloride)
- Gedurende 12-15 minuten laten weken in een oplossing van natriumbicarbonaat (10 gram natriumbicarbonaat op 1 liter water)
- Zoveel mogelijk gebruik maken van regionaal geteelde groentes van het seizoen. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen daarop is minder dan op producten uit (niet-)EU landen.
- Gebruik maken van een (draagbaar) electrolyse-apparaat, waarbij dit apparaat gedurende ongeveer een kwartier in een kom water wordt geplaatst, samen met de te behandelen groentes of fruit.
Het schillen van de producten biedt onvoldoende bescherming, omdat bestrijdingsmiddelen vaak al door de schil heen in het product zijn gedrongen. Bovendien bevatten schillen vaak extra vezels en voedingsstoffen, die je door te schillen onbenut afvoert.
Bevatten alle groentes evenveel bestrijdingsmiddelen?
Niet alle groente en fruit bevat altijd even veel bestrijdingsmiddelen. Zeker voor mensen die de kosten voor voeding erg in de hand willen houden (biologische producten zijn momenteel vaak duurder dan niet-biologische producten) is het daarom een idee om gebruik te maken van een pesticide-ranglijst. Het Pesticide Action Network Netherlands publiceert daarom de Pesticiden Eetwijzer. Die maakt d.m.v. een ranking in één oogopslag duidelijk, welke groente en fruit de meeste en welke de minste pesticiden bij zich dragen. De meest vervuilde groente van dit moment is de paprika, die vooral door cavia’s maar ook door konijnen regelmatig gegeten wordt, terwijl bijvoorbeeld witlof een heel stuk lager scoort en andijvie er zo’n beetje tussenin zit. Als je konijn of cavia liefhebber is van de paprika zou het dus een idee zijn om die biologisch te kopen, voor witlof kun je kijken naar de regulier geteelde variant en voor andijvie even kijken hoe het uitkomt.
Tot slot: ik denk dat het altijd goed is om konijnen lekker royaal allerlei soorten groenvoer aan te bieden, maar ik zou zeker aandacht besteden aan de zuiverheid daarvan. Vers, schoon en zo weinig mogelijk residuen is wat mij betreft ideaal!
Verder lezen? Kijk eens op:
https://www.ekoplaza.nl/nl/actueel/artikel/pesticideneetwijzer-hoeveel-soorten-pesticiden-zitten-er-op-bespoten-groente-en-fruit
https://www.ahealthylife.nl/zo-verwijder-je-de-bestrijdingsmiddelen-van-je-groenten-en-fruit/
